Cách Hà Nội khoảng chừng 50km, nên du khách tới Đường Lâm thường đi trong ngày. Để tiện tham quan hết làng cổ, khách du lịch thường thuê xe đạp của những hộ dân ở đây với giá từ 20.000-30.000 đồng/xe.
Quần thể di tích làng cổ Đường Lâm gồm 5 thôn là: Mông Phụ, Cam Thịnh, Đông Sàng, Đoài Giáp và Cam Lâm. Trong đó thôn Mông Phụ được xác định là trọng tâm du lịch.
Mông Phụ hấp dẫn du khách ngay từ cái cổng làng cổ xưa. Cổng làng được xây dựng từ năm 1833, không có gác ở trên mái và những vòm cuốn tò vò mà chỉ là một ngôi nhà hai mái dốc nằm ngay trên đường vào làng. Bước chân qua cổng làng, du khách có cảm giác như được trở về với làng quê yên ả, thanh bình. Bởi ở đây từ con đường làng quanh co, uốn lượn, đến những cây đa, giếng nước, sân đình… cùng với những ngôi nhà cổ đều rất đỗi thân quen như đã gặp trong câu chuyện cổ tích của bà, của mẹ.
Thế nhưng Đường Lâm hấp dẫn nhất vẫn là những căn nhà cổ được xây bằng đá ong, có lịch sử khoảng 300-400 năm. Ở đây, từ nhà ở đến cổng ngõ, cổng làng, giếng nước, đều sử dụng đá ong. Chính điều này đã tạo nên một quần thể kiến trúc vô cùng đặc sắc.
Bên cạnh những ngôi nhà cổ thì đình làng Mông Phụ cũng làm người đến, người đi ấn tượng khó quên. Đình được xây dựng năm 1684 (niên hiệu Vĩnh Tộ đời vua Lê Hy Tông), là ngôi đình đặc trưng cho đình Việt truyền thống. Tương truyền rằng: Đình Mông Phụ đặt trên đầu một con rồng mà giếng làng chảy tràn toả ra hai bên là hai mắt, sân đình đào thấp hơn so với mặt bằng xung quanh. Khi mưa xuống, nước từ ba phía ào ạt đổ vào, từ từ thoát ra theo hai cống nhỏ chạy dọc theo nách đình. Từ xa nhìn lại, trong mưa, hai rãnh nước vẽ nên hai râu rồng vừa thật lại vừa ảo, thể hiện ý tưởng sinh tài lộc theo triết lý “tụ thủy sinh tài” của người xưa... Hàng năm, đình tổ chức lễ hội từ mùng một đến mùng mười tháng Giêng âm lịch với các trò như thi lợn thờ, thi gà thờ...
Sau chuyến tham quan các di tích, du khách quay về dưới gốc cây đa đầu làng uống bát nước chè xanh, nhâm nhi miếng kẹo dồi hay thưởng thức những đặc sản dân dã, ngon miệng như bánh giò Phù Nhi, bánh tẻ, bánh đúc ở chợ Mía, bún lá chấm tương... Những món đồng quê tưởng chừng dân dã, bình dị ấy nhưng ngon mãi trong ký ức của đứa trẻ thị thành lần đầu về với làng cổ.
Chính sự hấp dẫn mộc mạc của đất và người làng cổ Đường Lâm, cộng với những giá trị văn hoá to lớn của làng Việt cổ ấy, nên khách du lịch đến thăm quan nơi đây mỗi ngày một tăng. Năm 2008 là 30 nghìn lượt khách, năm 2009 con số này tăng lên 50 nghìn, năm 2010 là 70 nghìn và năm 2011 dự kiến là 80 nghìn lượt.
Lãnh đạo UBND thị xã Sơn Tây cho biết, ngoài giá trị vật thể, giá trị của làng cổ Đường Lâm còn nằm ở việc bảo tồn các di sản văn hóa phi vật thể. Hiện nay, ở làng còn bảo lưu được các lễ hội, phong tục tôn vinh các vị anh hùng dân tộc; lưu giữ được trên 2.000 trang văn bản Hán Nôm ghi chép thần phả của các làng, gia phả các dòng họ, gia đình, các tác phẩm văn học, văn hóa, y học, cùng với các bia ký, hoành phi, câu đối, văn tự trên các bản khắc gỗ ở các di tích, các truyền thuyết, cổ tích, tục ngữ, ca dao, dân ca.
Tuy nhiên, để Đường Lâm có được sức sống lan toả mãi trong tâm hồn người Việt nói chung và khách du lịch quốc tế nói riêng thì việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể ở Đường Lâm là hết sức cần thiết. Được biết trong thời gian tới chính quyền nơi đây sẽ chú trọng vào việc: bảo tồn môi trường sinh thái, cảnh quan thiên nhiên; bảo tồn không gian làng cổ; bảo tồn không gian nhà cổ; bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể gắn bó mật thiết với di sản văn hóa vật thể đặc biệt là các di tích tôn giáo, tín ngưỡng; bảo tồn văn hóa ẩm thực Đường Lâm và bảo tồn những phong tục tập quán./.
BacLieuTourist.com (Theo VEN)
Tạm rời xa phố thị ồn ào, náo nhiệt, dọc theo quốc lộ 32 về Sơn Tây, du khách đến làng cổ Đường Lâm sẽ có cơ hội tận hưởng bức tranh cuộc sống rất đỗi yên bình, cùng chiêm ngưỡng những nếp nhà cổ kính và không gian văn hoá làng Việt vẫn đang trường tồn cùng năm tháng.