Mùa nước nổi đem đến bao âu lo vất vả, ruộng tan hoang, đồng ngập úng, nhưng để sửa chữa một phần lỗi lầm, thiên nhiên cũng ban tặng cho mùa nước nổi nhiều món quà quý giá: cá tôm đầy ăm ắp, phù sa bồi đắp cho ruộng đồng thêm màu mỡ, trù phú và những nét văn hóa thật đẹp, thật riêng của mùa nước nổi cũng theo con nước chảy đi muôn nơi và thấm đẫm vào lòng người.
Năm nay nước về nhanh, có những vùng đã cao hơn đỉnh lũ năm 2000. Tôi quyết định khám phá mùa nước nổi theo cung đường từ Long An đi dọc biên giới Việt Nam - Campuchia rồi xuôi về vùng Tứ giác Long Xuyên, nơi đỉnh lũ đang ở mức cao nhất.
Cung đường từ Tân An lên Mộc Hóa băng qua những đồng ruộng bát ngát, nước đã lên nhưng chưa cao, vẫn xâm xấp loang loáng lưng thân lúa. Trời chợt nắng chợt mưa, chiếc xe vẫn lao nhanh trên con đường xẻ đôi những ô lúa xanh rì.
Nhưng đến cung đường từ Vĩnh Hưng đi Tân Hưng thì khung cảnh mùa nước nổi dần hiện rõ, ruộng lúa dần thay bằng những hồ nước mênh mông, song song với những con kênh nước gần lấp mặt là những cánh rừng tràm chạy dài xa ngút, hai bên đường, dưới những tán cây râm mát chốc chốc lại thấy người dân ngồi bán “đặc sản” mùa nước nổi, đây bán chuột đồng, kia bán rắn hổ hành, rồi cúm núm, le le...
Những ngôi nhà dọc bên đường nước đã mấp mé thềm nhà, hàng loạt cầu tre được dựng tạm để thuận tiện đi lại. Ghe cập hiên nhà, những đứa trẻ tíu tít mừng đón mẹ về, đứa ôm bó súng, mớ điên điển, đứa xách lồng cá hí hửng chạy tót vào bếp.
Mùa nước nổi cũng là mùa sen. Tôi nhờ một người dân chèo thuyền chở đi khám phá, chiếc ghe nhỏ lách mình, rẽ những lá sen to bản, tiến sâu vào đầm.
Lan trong gió mùi sen thơm ngát cứ bảng lảng, phảng phất, hàng ngàn đóa sen trắng hồng, thanh khiết bập bềnh trên sóng nước. Trên trời xanh mây trắng, dưới sóng nước mênh mang, gió thổi lồng lộng, bứt đài sen, bóc lớp vỏ ngoài rồi nhấm nháp cái lớp nhân bên trong trắng ngần, ngọt lịm mà lòng cứ lâng lâng.
Nhưng cung đường từ An Phước về đến Tràm Chim khiến chúng tôi xao lòng quá đỗi. Nhiều đoạn sóng đánh lở đường, mênh mông biển nước khắp nơi, những căn nhà chìm sâu trong lũ, nhẹ thì nước dâng cao tràn bờ đê, ngập đường sá, nặng thì đê vỡ nước tràn vào nhà dân.
Chị Nga, một người dân ở xã Phú Hiệp, Tam Nông, Đồng Tháp, đã chèo xuồng chở chúng tôi đi xem căn nhà của chị đang chìm trong nước, trên mái nhà đàn gà tao tác, quanh nhà những thân dừa trốc gốc chỏng chơ, dòng nước đục ngầu cứ cuồn cuộn chảy siết.
Nước lũ dâng cao, người lớn lo lắng bao nhiêu thì trẻ con hồn nhiên, vô tư lại thích thú bấy nhiêu, được có dịp thỏa thuê lội nước, giăng câu, bắt cá.
Tiếp tục hành trình trong ánh nắng nhàn nhạt đang tắt dần, những rặng mây đen lại kéo về phủ kín bầu trời, rồi mưa ào ạt, xối xả như trút giận. Qua màn mưa mù mịt tôi lại thấy những chiếc xuống con chao đảo dập dềnh.
Sáng hôm sau, chúng tôi tiếp tục hành trình đi ngược lên đầu dòng Mê Kông đổ vào Việt Nam qua hai ngả. Ngả nước lớn qua cửa khẩu Thường Phước (Mốc biên giới 240) ở hữu ngạn và cửa khẩu Vĩnh Xương (Mốc biên giới 241) ở tả ngạn có tên Sông Tiền. Ngả nước nhỏ qua xã Khánh An đổ về có tên Sông Hậu.
Ở cung đường này mùa nước nổi lại mang một sắc thái khác: nhộn nhịp, sôi động và sung túc hơn. Dọc đường đi, trên cánh đồng mênh mông nước, trên bờ đê, bên vệ đường, khắp nơi đều thấy người lớn, trẻ con giăng cần câu cá, thả lưới, chèo xuồng đi hái ngó súng, điên điển, đâu đâu cũng vang tiếng í ới gọi nhau.
Cả không gian lay động rộn ràng, đi một đoạn lại thấy những xe đẩy bán bún cá, bún riêu nghi ngút khói thơm lừng, cá linh, cá rô đồng, cá lóc còn sống nguyên quẫy lách tách được bày bán từng hàng dài, những xâu ếch mập bằng cả bàn tay nhìn phát mê.
Món bánh xèo bông điên điển là bá cháy, cá rô đồng kho lạt chấm ngó súng mà ăn là ghiền phải biết, cá linh kho mía với nước dừa chỉ ngửi mùi thôi đã thấy mê tơi, và còn đó vô số món ngon vật lạ làm say lòng người mà chỉ mùa nước nổi mới có.
Thật là một thiếu sót rất lớn nếu khám phá mùa nước nổi mà không đến hồ nước trời Búng Bình Thiên thuộc xã Quốc Thái, An Phú, An Giang, nơi giáp ranh với biên giới Campuchia.
Búng Bình Thiên là một hồ nước lớn, rộng khoảng 900ha vào mùa nước nổi, Búng lấy nước từ sông Bình Di, dù nước sông đục ngầu nhưng nước Búng luôn trong xanh. Điểm độc đáo của Búng là mức nước vẫn lên theo chu kỳ đã định chứ không phụ thuộc vào mức dâng của nước lũ.
Búng rộng mênh mông, cảnh quang rất thoáng đãng, những thảm lục bình hoa tím nhỏ xinh phủ quanh những rặng cây chìm trong nước, trời xanh in bóng lên mặt hồ phẳng lặng như gương bỗng tan ra khi mái chèo của ai đó giăng câu khoát nước làm không gian hòa quyện cùng nhau.
Con đường rợp bóng cây quanh Búng dẫn chúng tôi đến với làng Chăm có từ trăm năm trước. Những mái nhà mang đậm nét văn hóa Chăm nằm sát bên nhau cùng vây quanh thánh đường, phía trước là bến nước thiêng, ngày ngày những người Chăm vẫn thường xuyên xuống tắm với mong muốn gột rửa tội lỗi và đem lại những điều tốt lành.
Trên con đường làng mát rượi những cô gái Chăm thả bước nhẹ nhàng, kín đáo trong trang phục sặc sỡ với chiếc khăn trùm kín đầu, chỉ để lộ khuôn mặt sáng ngời cùng ánh mắt thánh thiện.
Ngồi bên bến nước, lắng nghe tiếng kinh vang lên từ thánh đường, bao lo toan của cuộc sống thường ngày dần tan trong không gian tĩnh lặng và bình yên.
Hãy một lần khám phá miền Tây vào mùa nước nổi để cảm nhận vẻ đẹp đơn sơ, gần gũi của mảnh đất này, để thêm phần cảm phục những con người nơi đây, luôn lạc quan yêu đời, luôn yêu thương gắn bó cùng nhau, để thêm yêu cái nhìn và hạnh phúc trong cái tình của con người nơi đây.
Như có lời hẹn ước từ trăm năm trước, cứ cuối tháng 7 Âm lịch nước lại ào ạt đổ về miền Tây. Nước tràn bờ đê, phủ khắp ruộng đồng, nước mênh mông để trở thành một mùa: mùa nước nổi.