Trong con mắt của các nhà quản lý di tích, nếu coi phố cổ Hà Nội và phố cổ Hội An là “bảo tàng lối sống đô thị” thì làng cổ Đường Lâm chính là một “bảo tàng của lối sống nông thôn”. Ngôi làng xứ Đoài này nổi tiếng khắp cả nước như một ngôi làng Việt còn “nguyên bản” với đầy đủ các yếu tố cổng làng, cây đa, bến nước, giếng làng và đặc biệt là những ngôi nhà nhà cổ mang đặc trưng nhà ở dân gian vùng châu thổ sông Hồng.
Bên cạnh những công trình kiến trúc cổ độc đáo, làng Đường Lâm còn hấp dẫn du khách bởi vẻ đẹp của lối sống thôn dã được duy trì ở nơi đây qua nhiều thế kỷ. Có thể cảm nhận được điều này qua hình ảnh những đồng lúa bát ngát, vườn tược xanh tươi, ngành nghề, sản vật truyền thống hay sự ấm cúng bên trong những ngôi nhà có nhiều thế hệ cùng sinh sống…
Tiếc rằng, lối sống cổ xưa ở làng Đường Lâm đang bị mai một dần dần trước xu thế phát triển của xã hội hiện đại. Nếu không được chú trọng bảo tồn, có thể lối sống này sẽ trở thành ký ức trong một ngày không xa…
Ngày nay, Đường Lâm vẫn là một làng thuần nông. Bao quanh làng là những
cánh đồng lúa rộng mênh mông.
Ngoài ruộng lúa, các gia đình còn trồng rau trong vườn nhà. Rơm rạ xuất hiện
ở mọi nơi, là một chất đốt phổ biến của người dân.
Một nghề phụ của người dân làng Đường Lâm là làm tương. Không khó để bắt
gặp những khoảng sân nhà bày hàng chục vại tương như trên.
Tương được làm từ gạo nếp hoặc ngô. Những nguyên liệu này được đồ lên và ủ
mốc để làm men. Sau 10 ngày phơi nắng, tất cả được đổ vào hũ cùng nước,
nước đậu nành, muối... đậy kin 1 tháng để cho ra thành phẩm.
Cối để xay ngô làm tương là loại cối được dùng từ cách đây nhiều thế kỷ.
Một sản vật nổi tiếng khác của làng Đường Lâm là gà mía, giống gà chậm lớn,
chậm mọc lông, có thể đạt trọng lượng gần 4kg, thịt rất ngon.
Lối sống nông nghiệp ở làng Đường Lâm còn thể hiện ở không gian sống mộc mạc
với nhiều vật dụng bằng gỗ. Bàn thờ gia tiên luôn chiếm vị trí
trang trọng trong mỗi gia đình.
Những khoảng không gian ấm cúng đó là nơi chung sống của nhiều
thế hệ trong một gia đình.
Nhiều đứa trẻ chưa biết đến đồ chơi nhập ngoại, vẫn chơi đồ hàng cùng đất đá,
cây cỏ như thuở xưa.
Bên cạnh những công trình kiến trúc cổ độc đáo, làng Đường Lâm còn hấp dẫn du khách bởi vẻ đẹp của lối sống thôn dã được duy trì ở nơi đây qua nhiều thế kỷ.